# آموزش Nginx به صورت رایگان

* * *

## title: آموزش Nginx به صورت رایگان؛ نصب، تنظیمات، Reverse Proxy و افزایش امنیت published: true tags: nginx, linux, webdev, server

# آموزش Nginx به صورت رایگان؛ از نصب تا Reverse Proxy

اگر با سرور لینوکس، میزبانی وب یا توسعه وب کار می‌کنید، احتمالاً نام **Nginx** را زیاد دیده‌اید. Nginx فقط یک Web Server ساده نیست؛ می‌توان از آن به‌عنوان Reverse Proxy، Load Balancer، HTTP Cache و حتی Proxy برای برخی سرویس‌های دیگر استفاده کرد.

در این آموزش Nginx را از صفر شروع می‌کنیم و بدون نیاز به ابزارهای پیچیده، نصب، ساخت تنظیمات، اجرای یک سایت، Reverse Proxy، مدیریت سرویس و بررسی خطاها را یاد می‌گیریم.

برای انجام تمرین‌های این مقاله می‌توانید از یک سرور لینوکسی معمولی استفاده کنید. یک [**سرور مجازی ایران**](https://negarnovin.com/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/) هم می‌تواند محیط مناسبی برای راه‌اندازی آزمایشگاهی Nginx، سایت شخصی یا سرویس‌های داخلی باشد.

## Nginx چیست؟

Nginx یک نرم‌افزار متن‌باز برای سرویس‌دهی HTTP و HTTPS است که می‌تواند نقش Web Server، Reverse Proxy، Load Balancer و Content Cache را ایفا کند. معماری Nginx مبتنی بر پردازش رویدادمحور است و معمولاً برای مدیریت تعداد زیادی اتصال هم‌زمان عملکرد مناسبی دارد.

یکی از مزیت‌های مهم Nginx این است که می‌توان یک سرور را به شکل‌های مختلف پیکربندی کرد. برای مثال:

*   اجرای مستقیم فایل‌های HTML و CSS
    
*   قرار گرفتن جلوی یک برنامه Node.js
    
*   قرار گرفتن جلوی PHP-FPM
    
*   Reverse Proxy برای یک API
    
*   توزیع درخواست‌ها بین چند Backend
    
*   مدیریت چند دامنه روی یک IP
    
*   فعال‌سازی HTTPS
    

راهنمای رسمی Nginx نیز همین کاربردها، از سرو محتوای استاتیک تا Proxy و FastCGI را پوشش می‌دهد.

* * *

## نصب Nginx روی Ubuntu

در این آموزش از Ubuntu و سیستم‌های مبتنی بر Debian استفاده می‌کنیم.

ابتدا فهرست پکیج‌ها را به‌روزرسانی کنید:

```bash
sudo apt update
```

سپس Nginx را نصب کنید:

```bash
sudo apt install nginx -y
```

بعد از نصب، وضعیت سرویس را بررسی کنید:

```bash
sudo systemctl status nginx
```

اگر سرویس با موفقیت اجرا شده باشد، باید وضعیت `active (running)` را ببینید.

برای اطمینان بیشتر می‌توانید نسخه Nginx را نیز مشاهده کنید:

```bash
nginx -v
```

* * *

## اجرای خودکار Nginx بعد از Restart سرور

در محیط واقعی، معمولاً می‌خواهیم Nginx بعد از راه‌اندازی مجدد سرور به‌صورت خودکار اجرا شود.

برای فعال‌کردن این قابلیت:

```bash
sudo systemctl enable nginx
```

و برای شروع سرویس:

```bash
sudo systemctl start nginx
```

دستورات اصلی مدیریت Nginx عبارت‌اند از:

```bash
sudo systemctl start nginx
sudo systemctl stop nginx
sudo systemctl restart nginx
sudo systemctl reload nginx
```

تفاوت `reload` و `restart` مهم است. در زمان تغییر پیکربندی، معمولاً `reload` انتخاب مناسبی است، چون Nginx می‌تواند تنظیمات جدید را بدون قطع کامل سرویس اعمال کند. Nginx قبل از اعمال تنظیمات جدید نیز ساختار پیکربندی را بررسی می‌کند.

* * *

# فایل تنظیمات Nginx کجاست؟

در بیشتر نصب‌های Ubuntu، فایل اصلی تنظیمات این مسیر است:

```text
/etc/nginx/nginx.conf
```

اما تمام تنظیمات الزاماً داخل همین فایل نوشته نمی‌شوند.

معمولاً ساختار دایرکتوری به شکل زیر است:

```text
/etc/nginx/
├── nginx.conf
├── sites-available/
├── sites-enabled/
├── conf.d/
├── snippets/
├── mime.types
└── modules-enabled/
```

فایل `nginx.conf` تنظیمات اصلی را در خود دارد و فایل‌های دیگر می‌توانند از طریق `include` وارد ساختار تنظیمات شوند.

برای مشاهده تنظیمات اصلی:

```bash
sudo nano /etc/nginx/nginx.conf
```

* * *

# ساخت اولین سایت با Nginx

فرض کنید می‌خواهیم یک سایت ساده را روی دامنه `example.com` اجرا کنیم.

ابتدا یک مسیر برای فایل‌های سایت ایجاد می‌کنیم:

```bash
sudo mkdir -p /var/www/example.com/html
```

سپس یک فایل HTML بسازید:

```bash
sudo nano /var/www/example.com/html/index.html
```

محتوای زیر را داخل آن قرار دهید:

```html
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa">
<head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>Nginx Test</title>
</head>
<body>
    <h1>Nginx is working!</h1>
    <p>این صفحه توسط Nginx سرو می‌شود.</p>
</body>
</html>
```

حالا باید یک Server Block برای دامنه ایجاد کنیم.

* * *

# Server Block در Nginx چیست؟

در Nginx مفهومی شبیه Virtual Host در برخی Web Serverهای دیگر وجود دارد که در Ubuntu معمولاً با نام **Server Block** شناخته می‌شود.

فایل زیر را ایجاد کنید:

```bash
sudo nano /etc/nginx/sites-available/example.com
```

و این تنظیمات را قرار دهید:

```nginx
server {
    listen 80;
    listen [::]:80;

    server_name example.com www.example.com;

    root /var/www/example.com/html;
    index index.html;

    location / {
        try_files $uri $uri/ =404;
    }
}
```

در این تنظیمات:

`listen 80` مشخص می‌کند Nginx روی پورت HTTP شماره 80 درخواست‌ها را دریافت کند.

`server_name` دامنه‌هایی را مشخص می‌کند که این Server Block باید برای آن‌ها استفاده شود.

`root` مسیر فایل‌های سایت را تعیین می‌کند.

`index` فایل پیش‌فرض هنگام دسترسی به ریشه سایت را مشخص می‌کند.

`location /` نیز رفتار درخواست‌های ورودی را تعریف می‌کند.

* * *

# فعال کردن سایت

صرفاً ساختن فایل داخل `sites-available` کافی نیست. باید آن را فعال کنیم.

دستور زیر را اجرا کنید:

```bash
sudo ln -s /etc/nginx/sites-available/example.com /etc/nginx/sites-enabled/
```

سپس قبل از Reload کردن Nginx، حتماً Syntax تنظیمات را بررسی کنید:

```bash
sudo nginx -t
```

اگر همه‌چیز درست باشد، خروجی مشابه زیر مشاهده می‌کنید:

```text
syntax is ok
test is successful
```

حالا تنظیمات را اعمال کنید:

```bash
sudo systemctl reload nginx
```

در این مرحله اگر DNS دامنه به IP سرور اشاره کند، سایت باید روی دامنه در دسترس باشد.

* * *

# دستور مهم nginx -t

یکی از مهم‌ترین دستورهایی که هنگام کار با Nginx باید یاد بگیرید:

```bash
sudo nginx -t
```

این دستور قبل از Reload یا Restart به شما کمک می‌کند متوجه شوید Syntax فایل‌های تنظیمات صحیح است یا خیر.

مثلاً اگر یک `;` را فراموش کرده باشید، احتمالاً Nginx خطا را در همین مرحله اعلام می‌کند.

بنابراین به‌جای اینکه مستقیماً بعد از هر تغییر این دستور را بزنید:

```bash
sudo systemctl restart nginx
```

بهتر است ابتدا:

```bash
sudo nginx -t
```

و سپس:

```bash
sudo systemctl reload nginx
```

را اجرا کنید.

* * *

# Reverse Proxy چیست؟

یکی از کاربردهای مهم Nginx، قرار گرفتن جلوی یک برنامه دیگر است.

فرض کنید یک برنامه Node.js روی پورت `3000` در حال اجراست:

```text
Application
127.0.0.1:3000
```

کاربر نباید لزوماً مستقیماً به پورت 3000 متصل شود. می‌توان Nginx را روی پورت 80 یا 443 قرار داد و درخواست‌ها را به برنامه اصلی ارسال کرد.

ساختار کلی به این شکل خواهد بود:

```text
User
  |
  v
Nginx
  |
  v
Application :3000
```

در این حالت Nginx نقش Reverse Proxy را دارد.

* * *

# تنظیم Nginx برای Reverse Proxy

یک Server Block مانند نمونه زیر ایجاد کنید:

```nginx
server {
    listen 80;

    server_name example.com;

    location / {
        proxy_pass http://127.0.0.1:3000;

        proxy_set_header Host $host;
        proxy_set_header X-Real-IP $remote_addr;
        proxy_set_header X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
        proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;
    }
}
```

مهم‌ترین خط این بخش:

```nginx
proxy_pass http://127.0.0.1:3000;
```

است.

یعنی Nginx درخواست دریافت‌شده را به برنامه‌ای که روی پورت 3000 در حال اجراست منتقل می‌کند.

Nginx به‌صورت رسمی قابلیت Proxy را پشتیبانی می‌کند و در راهنمای خود نیز نمونه‌ای از `proxy_pass` ارائه کرده است.

* * *

# Nginx برای PHP چگونه کار می‌کند؟

Nginx به‌تنهایی PHP را اجرا نمی‌کند.

معمولاً برای اجرای PHP در کنار Nginx از **PHP-FPM** استفاده می‌شود.

معماری به شکل زیر است:

```text
Browser
   |
   v
Nginx
   |
   v
PHP-FPM
   |
   v
PHP Application
```

در این حالت Nginx درخواست فایل‌های PHP را به PHP-FPM منتقل می‌کند.

یک نمونه تنظیمات رایج:

```nginx
location ~ \.php$ {
    include snippets/fastcgi-php.conf;
    fastcgi_pass unix:/run/php/php8.3-fpm.sock;
}
```

البته نام Socket باید با نسخه PHP نصب‌شده روی سرور شما مطابقت داشته باشد.

برای مشاهده Socketهای PHP:

```bash
ls /run/php/
```

* * *

# بررسی لاگ‌های Nginx

وقتی یک سایت یا Reverse Proxy مشکل دارد، اولین جایی که باید بررسی کنید لاگ‌ها هستند.

مسیر رایج لاگ‌ها:

```text
/var/log/nginx/access.log
/var/log/nginx/error.log
```

برای مشاهده آخرین خطاها:

```bash
sudo tail -f /var/log/nginx/error.log
```

و برای مشاهده درخواست‌های ورودی:

```bash
sudo tail -f /var/log/nginx/access.log
```

مثلاً اگر Backend از دسترس خارج شده باشد، ممکن است در `error.log` خطاهایی مثل `connection refused` مشاهده کنید.

راهنمای رسمی Nginx نیز بررسی `access.log` و `error.log` را به‌عنوان یکی از راه‌های عیب‌یابی معرفی می‌کند.

* * *

# تغییر پورت Nginx

به‌صورت پیش‌فرض، HTTP روی پورت 80 اجرا می‌شود.

مثلاً می‌توان Server Block را به این شکل تغییر داد:

```nginx
server {
    listen 8080;

    server_name example.com;

    root /var/www/example.com/html;
    index index.html;
}
```

بعد از ذخیره فایل:

```bash
sudo nginx -t
```

و سپس:

```bash
sudo systemctl reload nginx
```

اما اگر فایروال فعال باشد، باید پورت جدید را نیز در فایروال مجاز کنید.

* * *

# اجازه دادن به HTTP و HTTPS در UFW

اگر از UFW استفاده می‌کنید، می‌توانید HTTP و HTTPS را با دستور زیر فعال کنید:

```bash
sudo ufw allow 'Nginx Full'
```

برای مشاهده قوانین فعلی:

```bash
sudo ufw status
```

اگر فقط HTTP لازم دارید:

```bash
sudo ufw allow 'Nginx HTTP'
```

و برای HTTPS:

```bash
sudo ufw allow 'Nginx HTTPS'
```

* * *

# فعال کردن HTTPS

در محیط Production بهتر است سرویس‌های عمومی با HTTPS ارائه شوند.

برای این کار معمولاً از گواهی TLS استفاده می‌شود. در اکوسیستم لینوکس، ترکیب Nginx و Let's Encrypt یکی از روش‌های رایج برای فعال‌سازی HTTPS است.

بعد از فعال شدن HTTPS، ساختار سرویس تقریباً به این صورت خواهد بود:

```text
Client
  |
 HTTPS :443
  |
  v
Nginx
  |
  v
Backend
```

در پروژه‌های واقعی، Nginx می‌تواند وظایفی مانند Termination اتصال TLS، Reverse Proxy و مسیریابی درخواست‌ها را بر عهده بگیرد.

* * *

# چند تنظیم کاربردی Nginx برای Production

وقتی Nginx را روی سرور واقعی اجرا می‌کنید، صرفاً بالا آمدن صفحه کافی نیست. بهتر است تنظیمات را متناسب با سرویس خود بررسی کنید.

برای مثال:

```nginx
server_tokens off;
```

می‌تواند نمایش نسخه Nginx در برخی پاسخ‌های خطا را محدود کند.

برای فعال کردن فشرده‌سازی:

```nginx
gzip on;
gzip_types text/plain text/css application/json application/javascript text/xml application/xml;
```

برای فایل‌های Static نیز می‌توان Cache-Control تعریف کرد:

```nginx
location ~* \.(jpg|jpeg|png|gif|css|js|svg|webp)$ {
    expires 7d;
    add_header Cache-Control "public";
}
```

البته تنظیمات Cache باید متناسب با نوع سایت انجام شود. اگر فایل‌های CSS و JavaScript با محتوای جدید بدون تغییر نام یا نسخه منتشر می‌شوند، Cache طولانی می‌تواند باعث نمایش نسخه قدیمی در مرورگر شود.

* * *

# استفاده از Nginx روی VPS

Nginx روی منابع سخت‌افزاری مختلف قابل اجراست و برای بسیاری از پروژه‌های کوچک و متوسط نیازی به سرور بسیار قدرتمند ندارد.

برای یادگیری و تست می‌توانید یک VPS لینوکسی تهیه کنید و تمام مراحل این مقاله را روی آن اجرا کنید. مثلاً یک [**سرور مجازی ایران**](https://negarnovin.com/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/) برای آزمایش تنظیمات Nginx، اجرای Web Server، Reverse Proxy یا سرویس‌های داخلی گزینه‌ای عملی است.

البته در محیط Production فقط CPU و RAM مهم نیستند. نوع دیسک، کیفیت شبکه، پایداری اتصال، تنظیمات فایروال، سیستم‌عامل و معماری برنامه نیز روی نتیجه نهایی تأثیر دارند.

* * *

# عیب‌یابی مشکلات رایج Nginx

## خطای 502 Bad Gateway

اگر از Reverse Proxy استفاده می‌کنید و با خطای:

```text
502 Bad Gateway
```

مواجه شدید، ابتدا Backend را بررسی کنید.

برای مثال اگر برنامه باید روی پورت 3000 اجرا شود:

```bash
curl http://127.0.0.1:3000
```

اگر برنامه پاسخ ندهد، مشکل احتمالاً در Backend است، نه در Nginx.

بعد لاگ را بررسی کنید:

```bash
sudo tail -50 /var/log/nginx/error.log
```

* * *

## خطای 403 Forbidden

خطای 403 معمولاً می‌تواند به مجوزهای فایل و دایرکتوری یا تنظیمات Nginx مربوط باشد.

ابتدا وضعیت فایل‌ها را بررسی کنید:

```bash
ls -lah /var/www/example.com/html
```

همچنین مطمئن شوید Nginx به مسیر موردنظر دسترسی دارد.

* * *

## خطای 404 Not Found

اگر Nginx فایل موردنظر را پیدا نمی‌کند، مقدار `root` و ساختار URL را بررسی کنید:

```nginx
root /var/www/example.com/html;
```

بعد مطمئن شوید فایل واقعاً در همین مسیر وجود دارد:

```bash
ls -lah /var/www/example.com/html
```

* * *

# بررسی کامل تنظیمات Nginx

برای نمایش نسخه:

```bash
nginx -v
```

برای تست Syntax:

```bash
sudo nginx -t
```

برای نمایش تنظیمات Compile شده:

```bash
nginx -V
```

برای مشاهده وضعیت سرویس:

```bash
sudo systemctl status nginx
```

و برای مشاهده لاگ سرویس:

```bash
sudo journalctl -u nginx
```

این چند دستور در زمان عیب‌یابی بسیار کاربردی هستند.

* * *

# نکات امنیتی مهم برای Nginx

راه‌اندازی Web Server فقط نصب نرم‌افزار نیست. چند نکته ساده می‌تواند سطح امنیت سرویس را بهتر کند.

اول، سیستم‌عامل را به‌روز نگه دارید:

```bash
sudo apt update
sudo apt upgrade
```

دوم، سرویس‌های غیرضروری را روی اینترنت عمومی باز نگذارید.

سوم، Backend را ترجیحاً روی `127.0.0.1` اجرا کنید، مگر اینکه واقعاً نیاز داشته باشید از شبکه دیگری مستقیماً به آن متصل شوید.

مثلاً:

```text
127.0.0.1:3000
```

برای بسیاری از کاربردهای Reverse Proxy مناسب‌تر از این است:

```text
0.0.0.0:3000
```

همچنین Ruleهای فایروال را دقیق بررسی کنید و فقط پورت‌هایی را باز بگذارید که واقعاً موردنیاز هستند.

* * *

# جمع‌بندی دستورات مهم Nginx

اگر بخواهیم مهم‌ترین دستورات این آموزش را یکجا داشته باشیم:

```bash
# نصب
sudo apt update
sudo apt install nginx -y

# وضعیت سرویس
sudo systemctl status nginx

# شروع
sudo systemctl start nginx

# توقف
sudo systemctl stop nginx

# راه‌اندازی مجدد
sudo systemctl restart nginx

# اعمال تنظیمات جدید
sudo systemctl reload nginx

# بررسی تنظیمات
sudo nginx -t

# نمایش نسخه
nginx -v

# مشاهده لاگ خطا
sudo tail -f /var/log/nginx/error.log

# مشاهده لاگ درخواست‌ها
sudo tail -f /var/log/nginx/access.log
```

## مسیر یادگیری بعدی Nginx

بعد از یادگیری مباحث این مقاله، بهتر است سراغ مفاهیم زیر بروید:

1.  Reverse Proxy پیشرفته
    
2.  Load Balancing
    
3.  HTTPS و TLS
    
4.  PHP-FPM
    
5.  Cache در Nginx
    
6.  Rate Limiting
    
7.  امنیت Headerها
    
8.  مدیریت چندین دامنه
    
9.  Nginx در Docker
    
10.  Nginx در معماری Microservices
     

وقتی این مفاهیم را روی یک سرور واقعی تمرین کنید، Nginx خیلی سریع از یک فایل تنظیمات مبهم به ابزاری قابل‌کنترل برای مدیریت ترافیک تبدیل می‌شود. برای محیط‌های آزمایشی و سرویس‌های داخلی نیز می‌توانید از یک [**سرور مجازی ایران**](https://negarnovin.com/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/) استفاده کنید و تنظیمات مختلف را بدون نیاز به خرید سرور اختصاصی تست کنید.

برای مطالعه بیشتر، مستندات رسمی Nginx نیز مرجع مناسبی برای بررسی Directiveها، Server Name، Reverse Proxy، HTTPS و سایر قابلیت‌های این وب‌سرور است: [https://nginx.org/en/docs/](https://nginx.org/en/docs/)

[**https://negarnovin.com**](https://negarnovin.com)
